Het CMR-verdrag: aansprakelijkheid van de vervoerder en schade
Gaat lading verloren of raakt ze beschadigd bij internationaal wegvervoer, dan bepaalt het CMR-verdrag wie aansprakelijk is en in welke mate. We leggen de vrachtbrief, de vergoedingslimiet, de termijnen voor het melden van schade en de verjaring helder uit.
Wat is het CMR-verdrag?
Het CMR-verdrag regelt de overeenkomst tot internationaal vervoer van goederen over de weg en werd op 19 mei 1956 in Genève ondertekend. De naam is de afkorting van de Franse titel (Convention relative au contrat de transport international de Marchandises par Route).
Het verdrag legt gemeenschappelijke regels vast voor de vrachtbrief, de aansprakelijkheid van de vervoerder, de berekening van de schadevergoeding, het melden van schade en de termijnen voor vorderingen. Zo werken afzenders, vervoerders en geadresseerden in verschillende landen met dezelfde regels.
Wanneer is het van toepassing?
Het CMR is van toepassing op overeenkomsten tot vervoer van goederen over de weg met voertuigen tegen betaling, wanneer de plaats van inontvangstneming en de plaats van aflevering, zoals vermeld in de overeenkomst, in twee verschillende landen liggen, waarvan ten minste één partij is bij het verdrag. De woonplaats en de nationaliteit van de partijen spelen geen rol.
Het verdrag is niet van toepassing op:
- vervoer onder een internationaal postverdrag,
- het vervoer van lijken,
- verhuizingen.
Wordt het beladen voertuig voor een deel van de reis zonder overlading van de goederen over zee, per spoor of met een ander vervoermiddel vervoerd, dan blijft het CMR in beginsel van toepassing op het gehele vervoer.
De CMR-vrachtbrief
De vervoerovereenkomst wordt vastgelegd in een CMR-vrachtbrief. De vrachtbrief wordt opgemaakt in drie originele exemplaren, ondertekend door de afzender en de vervoerder:
- het eerste exemplaar wordt aan de afzender gegeven,
- het tweede vergezelt de goederen,
- het derde blijft bij de vervoerder.
De belangrijkste gegevens die de vrachtbrief moet bevatten zijn: plaats en datum van opmaak; naam en adres van de afzender, de vervoerder en de geadresseerde; plaats en datum van inontvangstneming en de plaats van aflevering; de aard van de goederen en de wijze van verpakking; het aantal colli met hun merken en nummers; het brutogewicht of de anderszins uitgedrukte hoeveelheid; de instructies voor douane- en andere formaliteiten; en de vermelding dat het vervoer onderworpen is aan de bepalingen van het CMR.
Bij het laden: controle en voorbehouden
Bij de inontvangstneming controleert de vervoerder het aantal colli met hun merken en nummers, en de uiterlijke staat van de goederen en hun verpakking. Heeft de vervoerder geen redelijke middelen om deze gegevens te controleren, of ziet hij een probleem met de uiterlijke staat, dan tekent hij met redenen omklede voorbehouden aan op de vrachtbrief. Deze voorbehouden binden de afzender niet, tenzij hij ze in de vrachtbrief uitdrukkelijk heeft aanvaard.
Bevat de vrachtbrief geen bijzondere voorbehouden van de vervoerder, dan wordt, behoudens tegenbewijs, vermoed dat de goederen en hun verpakking bij de inontvangstneming in goede staat leken en dat het aantal colli, de merken en de nummers overeenkwamen met de vrachtbrief. De afzender kan ook verlangen dat de vervoerder het brutogewicht of de inhoud van de colli controleert; de vervoerder mag de kosten daarvan in rekening brengen.
Waarvoor is de vervoerder aansprakelijk?
De vervoerder is aansprakelijk voor geheel of gedeeltelijk verlies en voor beschadiging van de goederen die ontstaan tussen het ogenblik van inontvangstneming en dat van aflevering, en voor vertraging in de aflevering. Een gebrek aan het gebruikte voertuig, of de fout van degene van wie het voertuig werd gehuurd, ontheft de vervoerder niet van deze aansprakelijkheid.
De vervoerder is niet aansprakelijk als hij bewijst dat het verlies, de beschadiging of de vertraging werd veroorzaakt door:
- een fout van de rechthebbende, of een opdracht van de rechthebbende die niet het gevolg is van een fout van de vervoerder,
- een eigen gebrek van de goederen,
- omstandigheden die de vervoerder niet kon vermijden en waarvan hij de gevolgen niet kon verhinderen.
Het verdrag noemt daarnaast een aantal bijzondere risico's. Ontstaat het verlies of de schade uit deze risico's, dan kan de vervoerder onder de voorwaarden van het verdrag van aansprakelijkheid worden ontheven:
- het gebruik van open, niet met een dekzeil afgedekte voertuigen, als dit uitdrukkelijk is overeengekomen en in de vrachtbrief is vermeld,
- het ontbreken of gebrekkig zijn van de verpakking bij goederen die door hun aard aan schade blootstaan als ze niet of niet goed verpakt zijn,
- behandeling, laden, stuwen of lossen van de goederen door de afzender, de geadresseerde of personen die voor hen handelen,
- de aard van bepaalde goederen die hen blootstelt aan verlies of schade, zoals breuk, roest, bederf, uitdroging, lekkage of normaal kwijtraken,
- onvoldoende of gebrekkige merken of nummers op de colli,
- het vervoer van levende dieren.
Er is sprake van vertraging als de goederen niet binnen de overeengekomen termijn zijn afgeleverd of, als er geen termijn is overeengekomen, als de werkelijke duur van het vervoer langer is dan redelijkerwijs aan een zorgvuldige vervoerder kan worden toegestaan. Bij deelladingen wordt rekening gehouden met de tijd die normaal nodig is om een volledige lading samen te stellen. Voor het verschil tussen deelladingen en complete ladingen kunt u deze gids raadplegen.
Hoe wordt de schadevergoeding berekend?
Bij verlies wordt de schadevergoeding berekend naar de waarde van de goederen op de plaats en het tijdstip waarop zij ten vervoer werden aangenomen. Deze waarde wordt bepaald door de beurskoers of, bij gebreke daarvan, de gangbare marktprijs of, als beide ontbreken, de gewone waarde van goederen van dezelfde soort en kwaliteit.
| Situatie | Regel |
|---|---|
| Verlies | De vergoeding mag niet hoger zijn dan 8,33 rekeneenheden per kilogram ontbrekend brutogewicht. Daarnaast worden vrachtprijs, douanerechten en andere kosten die met het vervoer verband houden terugbetaald: volledig bij geheel verlies en naar verhouding bij gedeeltelijk verlies. |
| Beschadiging | De vergoeding dekt de waardevermindering van de goederen. Zij mag niet hoger zijn dan het bedrag bij geheel verlies als de hele zending beschadigd is, of bij verlies van het betrokken deel als slechts een deel beschadigd is. |
| Vertraging | Bewijst de rechthebbende dat de vertraging schade heeft veroorzaakt, dan wordt een vergoeding betaald die niet hoger mag zijn dan de vrachtprijs. |
De limiet per kilogram volgt uit de tekst van het verdrag zoals gewijzigd door het Protocol van 1978. De rekeneenheid is het Bijzonder Trekkingsrecht (SDR) zoals omschreven door het Internationaal Monetair Fonds. Het bedrag wordt omgerekend in de munt van het land van de rechter die de zaak behandelt, tegen de waarde op de datum van het vonnis of op een door partijen overeengekomen datum; de tegenwaarde in een bepaalde munt staat dus niet vast. De rechthebbende kan bovendien een rente van vijf procent per jaar op de schadevergoeding vorderen, vanaf de dag waarop de vordering schriftelijk aan de vervoerder werd gericht of, als dat niet is gebeurd, vanaf de dag waarop de rechtsvordering werd ingesteld.
Bescherming boven de limiet: aangegeven waarde en bijzonder belang bij de aflevering
- Aangegeven waarde: Tegen betaling van een met de vervoerder overeen te komen toeslag kan de afzender in de vrachtbrief een waarde van de goederen aangeven die de limiet overschrijdt. De aangegeven waarde treedt dan in de plaats van de limiet per kilogram.
- Bijzonder belang bij de aflevering: Tegen betaling van een overeen te komen toeslag kan de afzender voor het geval van verlies, beschadiging of overschrijding van de overeengekomen termijn een bedrag vaststellen en in de vrachtbrief vermelden. Bewezen bijkomende schade kan dan worden gevorderd tot het aangegeven bedrag.
Is de schade veroorzaakt door opzet van de vervoerder, of door een fout die volgens het recht van de rechter die de zaak behandelt met opzet gelijkgesteld wordt, dan kan de vervoerder zich niet beroepen op de bepalingen die zijn aansprakelijkheid uitsluiten of beperken.
Verlies en schade melden bij aflevering
De controles en meldingen bij aflevering bepalen rechtstreeks of later nog schadevergoeding kan worden gevorderd. Het verdrag hanteert de volgende termijnen:
| Situatie | Termijn voor voorbehoud |
|---|---|
| Uiterlijk zichtbaar verlies of zichtbare schade | Uiterlijk bij de aflevering: de staat van de goederen wordt samen met de vervoerder vastgesteld, of er wordt een voorbehoud met een algemene aanduiding van het verlies of de schade aan de vervoerder gericht. |
| Niet uiterlijk zichtbaar verlies of niet zichtbare schade | Binnen 7 dagen na de aflevering (zon- en feestdagen niet meegerekend), schriftelijk. |
| Vertraging in de aflevering | Binnen 21 dagen nadat de goederen ter beschikking van de geadresseerde zijn gesteld, schriftelijk. |
Bij de berekening van deze termijnen wordt de dag van aflevering of de dag waarop de goederen ter beschikking van de geadresseerde zijn gesteld niet meegeteld.
Wordt verlies of schade niet tijdig gemeld, dan geldt de aanneming van de goederen als bewijs, behoudens tegenbewijs, dat de geadresseerde ze heeft ontvangen in de staat die in de vrachtbrief is beschreven. Voor vertraging wordt geen vergoeding betaald als niet binnen de termijn een schriftelijk voorbehoud is gericht.
Vorderingen en verjaring
De verjaringstermijn voor rechtsvorderingen uit vervoer onder het CMR bedraagt één jaar. Bij opzet, of bij een fout die volgens het recht van de rechter die de zaak behandelt met opzet gelijkgesteld wordt, bedraagt de termijn drie jaar.
- Bij gedeeltelijk verlies, beschadiging of vertraging begint de termijn te lopen op de dag van aflevering.
- Bij geheel verlies begint de termijn te lopen op de dertigste dag na het verstrijken van de overeengekomen termijn of, als er geen termijn is overeengekomen, op de zestigste dag nadat de vervoerder de goederen in ontvangst heeft genomen.
Een schriftelijke vordering schorst de verjaring tot de dag waarop de vervoerder de vordering schriftelijk afwijst en de bijgevoegde stukken terugzendt. Verdere vorderingen met hetzelfde onderwerp schorsen de verjaring niet opnieuw.
Korte checklist
Bij het laden
- Zijn het aantal colli, de merken en nummers en het brutogewicht op de vrachtbrief juist en volledig?
- Heeft de vervoerder een voorbehoud op de vrachtbrief gezet, en heeft u het gelezen en is de reden duidelijk?
- Is de verpakking geschikt voor de aard van de goederen en de reis?
- Is duidelijk wie het laden en stuwen uitvoert?
- Heeft u bij waardevolle lading een aangegeven waarde, een bijzonder belang bij de aflevering of een transportverzekering overwogen?
Bij de aflevering
- Zijn het aantal colli en de uiterlijke staat van de verpakking bij de aflevering gecontroleerd?
- Is zichtbare schade of een tekort bij de aflevering aan de vervoerder gemeld en op de vrachtbrief vermeld?
- Is schade die pas na het openen van de colli werd ontdekt binnen 7 dagen schriftelijk gemeld?
- Is bij vertraging binnen 21 dagen een schriftelijk voorbehoud gericht?
Veelgestelde vragen
Geldt het CMR ook als er geen vrachtbrief is opgemaakt?
Ja. Het ontbreken, de onregelmatigheid of het verlies van de vrachtbrief tast het bestaan en de geldigheid van de vervoerovereenkomst niet aan; de overeenkomst blijft onderworpen aan het CMR.
Kan de aansprakelijkheid van de vervoerder contractueel worden beperkt?
Afgezien van de uitzondering voor afspraken tussen vervoerders onderling is elk beding dat rechtstreeks of onrechtstreeks afwijkt van de bepalingen van het verdrag nietig. Dit tast de geldigheid van de overige bepalingen van de overeenkomst niet aan.
Geldt het CMR ook voor binnenlands vervoer?
Het CMR vereist dat de plaats van inontvangstneming en de plaats van aflevering in twee verschillende landen liggen. Binnenlands vervoer dat niet aan deze voorwaarde voldoet, valt onder het recht van het betrokken land.
Dit artikel dient uitsluitend ter algemene informatie. Regelgeving en praktijken verschillen per land en product en kunnen wijzigen; neem contact op met ons team voor advies over uw specifieke zending.
